قاسم بن يوسف ابو نصرى هروى

80

ارشاد الزراعه ( فارسى )

اگر بذر نمايند به تمام سبز نمىشود و در محل يخ‌بند اكثر را سرما نيز ضايع مىكند و محصول آن بدستور زمين پرزور نمىشود و چون گندم سبز بىزور را انبار دهند چندان فائده ندارد غرض كه زمين پرزور مىبايد كه محصول آن بمدعا آيد و اگر ميسر شود انبار دوساله كه كهنه شده در زمين بريزند كه فائدهء تمام دارد و در هر زمين كه انبار شتر ريزند و يا شتر خوابانند محصول نيك نمىدهد . در معرفت سماد سرگين هر مرغى براى زراعت و درختها نيك است الا سرگين بط كه آن نيك نيست و بهترين همه سرگين كبوتر است و بهترين ارواث روث درازگوش است پس از آن روث اسب و استر و بهترين ابعار بعر ميش و بز است و بعد از آن سرگين گاو و سرگين خوك همه زرعها و اشجار را خشك كند سواى درخت بادام تلخ كه آن را نافع است و بعر ابل با هر گاوى ديگر كه مخلوط سازند نيك بود و تنها نيك نباشد . به جهت سماد درخت زيتون ارواث دواب و ابعار و پس‌افكنده همه مرغان مخلوط بايد ساخت و در موضعى كه خرمن جو و گندم و ساير اجناس بوده باشد بعد باقلا محصول آن خوب نيايد . اگر كاه را در زمين آتش زنند و يا آنكه گذارند كه پوسيده شود محصول نيكو نيايد غير كاه باقلا كه هرچند در زمين بماند مفيد است و حقيقت آن نزد دهاقين بتجربه معلوم شد و اگر خواهند كه خراك را در آخر سال بطريق سياه كشت گندم يا جو را زراعت نمايند زمين را آب داده شيار نمايند و نم باران شديار نمايند كه اگر چنانچه در شيار نم باران زراعت نمايند ، بذر آن سبز مىشود اما روش نمىكند چون زمين خشك مغز است و در وقتى كه سبز شود آب نمىتوان داد و بدان جهت بذر ضايع مىشود . چون زمين را آب داده گذارند كه زرد نم شود شيار نمايند و بعد معلوم شود كه زمين خشك مغز است بعضى گويند كه گندم را يك شبانه‌روز در آب نموده بذر